“สุขาภิบาล” ไม่ใช่การกระจายอำนาจการปกครอง

มีความเข้าใจผิดเกี่ยวกับเรื่อง “สุขาภิบาล” โดยเฉพาะกรณีของ “สุขาภิบาลท่าฉลอม” จ.สมุทรสาคร ว่าเป็นปฐมบทแห่งการปกครองท้องถิ่นไทย 

นั่นเป็นเพราะเรื่อง “สุขาภิบาล” ไม่ใช่เรื่องของการกระจายอำนาจการปกครอง หากแต่เป็นเรื่องของการสาธารณสุขในยุคสมัยสมบูรณาญาสิทธิราชย์ ดังนั้น วันที่ 18 มีนาคม 2448 ที่เป็นวันก่อตั้ง“สุขาภิบาลท่าฉลอม” และถูกยกให้เป็น “วันท้องถิ่นไทย” จึงเป็นเรื่องผิดฝาผิดตัวอย่างมาก 

ในระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ไม่มีทางกระจายอำนาจการปกครอง มีแต่จะรวบอำนาจการปกครองเข้าสู่ส่วนกลาง ดังที่เกิดขึ้น 

ทราบข่าว พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรี มีแนวคิดที่จะจัดงาน “ทำบุญประเทศ” ก็คิดถึงกรณีนี้ขึ้นมา ซึ่งเหมือนว่าจะเป็นคนละเรื่องกับ “สุขาภิบาล” แต่ทว่าเมื่อไปดูในรายละเอียดแล้ว กลับเกี่ยวโยงกันเป็นอย่างยิ่ง

นั่นเพราะในสังคมสยามยุคจารีต ก่อนจะรู้จักการแพทย์และวิทยาการตะวันตก วิธีการจัดการโรคระบาดและความเจ็บป่วยนั้นจะใช้พิธีกรรมทางศาสนาที่เรียก “พระราชพิธีอาพาธพินาศ”  

พิธีนี้จัดครั้งสุดท้ายสมัยรัชกาลที่ 2 ช่วงที่มีอหิวาตกโรคระบาด โดยมีพระสงฆ์ตั้งพิธีสวดอาฏานาฏยสูตร ซึ่งก็คือการสวดภาณยักษ์ มีการอัญเชิญพระแก้วมรกต และพระบรมธาตุออกตั้งบูชา พระราชาคณะออกแห่โปรยปรายประน้ำมนต์ปริตรทั้งทางบกทางเรือ และให้ยิงปืนใหญ่รอบพระนครตลอดคืน 

รวมทั้งให้ราชสำนักถือศีลสร้างบุญและทำทานด้วยการซื้อปลาและสัตว์ต่างๆ ที่จะถูกฆ่าตามท้องตลาดมาปล่อย 

นี่คือในระดับชนชั้นนำ ส่วนในระดับราษฎรทั่วไปก็แล้วแต่บุญแต่กรรม ยกให้เป็นเรื่อง “ยถากรรม”  ตาย หนีหาย หลบเข้าป่าไปก็มาก 

พระราชพิธีอาพาธพินาศ ยกเลิกในสมัย ร.5 เมื่อครั้งที่ต้องรับมือกับการแพร่ระบาดของอหิวาตกโรคในปี พ.ศ.2416 โดยใช้การแพทย์สมัยใหม่ และทรงพิจารณาว่า ในการจัดพิธีคราวก่อนครั้งนั้น มีประชาชนที่ร่วมแห่พระพุทธรูป พระสงฆ์ที่ร่วมพิธีกรรม ติดโรคตายเป็นจำนวนมาก จึงไม่น่าจะใช่วิธีการแก้ปัญหาที่ถูกต้องแต่อย่างใด 

นั่นเป็นช่วงเดียวกับที่ความเชื่อที่ว่า “ภูตผี” ทำให้เกิดโรคเริ่มคลี่คลาย เนื่องจากการเข้ามาของคณะมิชชันนารีสอนศาสนาที่มาพร้อมกับการแพทย์ตะวันตก ทำให้เกิดทฤษฎีใหม่เรื่อง “อายพิศม์” หรือ“ไอพิษ” ที่เชื่อว่า การหมักหมม การเหม็นเน่า ทำให้ร่างกายเจ็บปวดเมื่อได้รับไอพิษนั้น 

เหล่านี้มาจากการสังเกต แหล่งกำเนิดที่สกปรก มีกลิ่นเหม็น แออัด จะมีอัตราการตายของผู้คนเยอะกว่าที่สะอาด อากาศบริสุทธ์  และเหตุนี้เองจึงทำให้บรรดาเจ้านายนิยมไปสร้างพระราชฐานตากอากาศที่ชายทะเล 

กิจการ “สุขาภิบาล” ถูกตั้งขึ้นมาในปี พ.ศ. 2440  เพื่อจัดการเรื่องของเสีย น้ำเสีย ขยะ สิ่งปฏิกูล และทุกอย่างที่หมักหมมให้เหม็นเน่าจนเป็นต้นเหตุให้เกิด “ไอพิษ” ที่จะทำให้คนเจ็บป่วย 

และการกระจาย “สุขาภิบาล” ไปสู่ต่างจังหวัดอย่าง “สุขาภิบาลท่าฉลอม” จ.สมุทรสาคร ซึ่งจัดตั้งขึ้นเมื่อวันที่ 18 มีนาคม พ.ศ.2448 ก็ด้วยเหตุแห่งความสะอาดเช่นกัน ไม่ใช่เรื่องของ “การปกครอง” 

“พระราชบัญญัติจัดการศุขาภิบาล ตามหัวเมือง ร.ศ.127” (พ.ศ.2451) ก็ระบุชัด ว่าการต่างๆ นั้นได้แก่ รักษาความสะอาด ป้องกันและรักษาความไข้เจ็บ และบำรุงรักษาทางไปมา 

ยิ่งเมื่อไปดูในส่วนของ “พนักงานสำหรับจัดการศุขาภิบาล” ซึ่งมีคณะกรรมการ 9 คน ก็ไม่ได้มาจากการเลือกตั้งของประชาชน ซึ่งได้แก่ 1.ผู้ว่าราชการเมือง เป็นประธานโดยตำแหน่ง 2.ปลัดเมืองฝ่ายสุขาภิบาล, 3.นายอำเภอท้องที่, 4.นายแพทย์สุขาภิบาล, 5.นายช่างสุขาภิบาล และ 6-9 คือกำนันในเขตสุขาภิบาลนั้น ถ้าเขตไหนมีกำนันไม่ถึง 4 คนก็ให้ข้าหลวงเทศาภิบาลมีอำนาจเลือก

ทั้งหมดนี้ไม่ต่างอะไรกับการที่ “ส่วนกลาง” มาตั้ง สาธารณสุขหรืออนามัยจังหวัด ส่วนคนจากส่วนกลางเข้ามา ไม่ใช่คนในพื้นที่ ไม่ได้มีมิติของการปกครองแต่อย่างใด จึงไม่เข้าข่ายเรื่องของการกระจายอำนาจอะไรเลย 

วันนี้ แม้ทฤษฎีเรื่อง “อายพิศม์” หรือ “ไอพิษ” จะถูกแทนที่ด้วยทฤษฏี “เชื้อโรค” ภายหลังจากที่หลุยส์ ปาสเตอร์ ค้นพบเชื้อจุลินทรีย์ที่ทำให้เกิดการหมักหมมเน่าเปื่อย และพัฒนาการค้นพบเรื่อยมาจนเกิดเป็น “วัคซีน” ที่ใช้ในป้องกันโรคต่างๆ 

แต่ก็ไม่น่าเชื่อว่า ยังจะมีนายกรัฐมนตรีที่จะพาประเทศไทยย้อนกลับไปสู่ยุคจารีต ด้วยการจัดให้มีพิธีทำบุญประเทศ ที่ดูไปแล้วก็จะคล้ายๆ กับพระราชพิธีอาพาธพินาศ ซึ่งยกเลิกไปเมื่อร้อยกว่าปีมาแล้ว

ไม่น่าเชื่อจริงๆ 

______
อ่านเพิ่มเติม : หนังสือ “จากปีศาจสู่เชื้อโรค ประวัติศาสตร์ารแพทย์กับโรคระบาดในสังคมไทย” โดย ชาติชาย มุกสง อาจารย์ภาควิชาประวัติศาสตร์ คณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ

เรื่องที่เกี่ยวข้อง

เรื่องเด่น

กิจกรรม

20

ธันวาคม

20 ธันวาคม เลือกตั้งนายก อบจ. – ส.อบจ. ทั่วประเทศ

ความเคลื่อนไหว

   ดูทั้งหมด

“เทศบาลก้าวหน้า” ใช้ “เทคโนโลยี” เพื่อแก้ปัญหาให้ประชาชน

99 วัน หลังรับตำแหน่ง นายกฯ “เทศบาลก้าวหน้า” มั่นใจ “น้ำประปาดื่มได้” เป็นจริง !

ทำทันที! เทศบาล “ก้าวหน้า” ชู “น้ำประปาดื่มได้”

“ประยูร วงศ์ปรีชากร” ร่วมกิจกรรมคนรุ่นใหม่ – ชูนโยบายสร้าง “พื้นที่สาธารณะ” เชื่อมผู้คน – กิจกรรม – พัฒนาย่านเศรษฐกิจ ฟื้นเมือง “หาดใหญ่” !

“มนตรี คงวชิรวิทย์” ลุยเทศบาลนครนครสวรรค์ – “Walk to Win เดินคว้าชัย” 30 วันสุดท้ายบอกเล่านโยบาย – ฟังปัญหาชาว “ปากน้ำโพ”

ติวเข้มทีมเทศบาลนคร “นครราชสีมา” – “ฉัตร สุภัทรวณิชย์” ชิงนายก ชู “4 แก้ 4 ก้าว” สร้าง “โคราช สมาร์ท ซิตี้”

บทความ

   ดูทั้งหมด
บทความ บทความพิเศษ

ข้อสังเกตเกี่ยวกับการปฏิวัติ 1789

บทความ

นำเข้า “ข้อความอันเป็นเท็จ” แบบไหน-เป็นพวกใครถึงจะไม่ผิด ?

บทความ บทความพิเศษ

ควรเลิกการโฆษณาประชาสัมพันธ์โครงการ “…พระราชทาน” ได้แล้ว

Photo Essay บทความ

กรุงเทพฯ ในวัน “ล็อกดาวน์” ควบคุมสูงสุด แต่คนยังต้อง “ทำงาน”

Common School

ศาลที่ดีคือศาลที่เอาเผด็จการเข้าคุกได้ : กรีซ 1974 – จับนายพลรัฐประหารเข้าคุกและโหวตยกเลิกระบอบกษัตริย์

บทความ บทความพิเศษ

ต้องมีคนตายข้างถนนอีกเท่าไหร่ ? ไม่ใช่ทุกคนจะ WFH ได้เหมือน (มึง) ลุง !

Common School

ปฏิวัติฝรั่งเศส : ทุกเรื่องที่คุณต้องรู้ [A GUIDE TO THE FRENCH REVOLUTION]

บทความ

#ค่ายทหารมีไว้ทำไม? ที่กว้างขวาง-ตึกอาคารพร้อม ทำไมไม่ใช้สร้างโรงพยาบาลสนามให้มากกว่านี้ ?

Common School

124 ปีชาตกาล จอมพลแปลก พิบูลสงคราม: คนดีหรือผู้ร้ายในประวัติศาสตร์?